Mtiririko Conferentie Nederland: Help Mtiririko naar Zuid Afrika

Mtiririko Conferentie  Nederland
20 maart 2014 -  Seats2Meet Groningen



De Mtiririko Conferentie Nederland is een intensieve afspiegeling van hoe een groep Nederlandse trainers aan het werk gaat in de Townships in Zuid Afrika.  De opbrengsten van deze conferentie zijn nodig om hun werk daar mogelijk te maken.


De Mtiririko-trainers: Anne Heleen Bijl, Geert Kamps, Nicole van der Ouw, Marcel van der Pol, Gerard Vonk en Sjoerd de Vries.

Praktisch
Datum: Donderdagmiddag 20 maart 2014
Lokatie: Seats2Meet Conferentie Centrum
Eemsgolaan 9, 9727DW Groningen

Investering: 500 euro 
Informatie en aanmelding: Sjoerd de Vries. 
                                       E: sjoerd@sjoerddevries.org - M:  06 271 679 38

Programma 20 maart 2014

13.30 uur
Opening door Anne Heleen Bijl. Zij heet u van harte welkom namens Mtiririko en haar partnerorganisaties in Zuid Afrika, de Universiteit van Bloemfontein en de Shepperd Organisatie.

13.40 uur
Inleiding en toelichting op de proeverijen van deze middag (parallelle sessies).
Deze proeverijen geven inkijkjes in de creatieve kennis en kunde die de Mtiririko-trainers meenemen naar Zuid Afrika voor profit-organisaties en non profit-organisaties in de Townships.

• Proeverij 1: Geert Kamps en Marcel van der Pol brengen de mentale en fysieke beweging van topsport en theater  samen, zodat u uw vraagstukken aanpakt vanuit frisse perspectieven en een andere mindset. U gaat zelf actief en dynamisch aan de slag. De trainers zetten hun brede, internationale  kennis en ervaring met veel plezier in ter ondersteuning van u.

• Proeverij 2: Sjoerd de Vries en Nicole van der Ouw laten u, middels organisatie-opstellingen, ontdekken welke bewegingen voor u helpend zijn bij belemmeringen die u tegenkomt in relatie tot uw doelen. Beide trainers gaan met diepgang en schijnbaar luchtig geen organisatieprobleem uit de weg met hun internationale systemische ervaring.

• Proeverij 3: Gerard Vonk en Anne Heleen Bijl geven met effectieve en meteen toepasbare technieken oplossingen voor lang bestaande problemen. Met creatieve tools, humor en internationaal vakmanschap maken ze gebruik van ieders talent om obstakels bij het realiseren van gedroomde acties weg te nemen.

14.00 uur
Eerste ronde Proeverijen

15.00 uur
Pauze

15.30 uur
Tweede ronde Proeverijen

16.45 uur
Plenaire afsluiting (onder voorbehoud!):  Martijn Aslander, Lifehacker  en Funtrepreneur.
Blijf op de hoogte ... volg ons op facebook/mtiririko

17.00 uur
Aperitief






Mtiririko

Mtiririko-lezing: "De dans van de held" in Zuid-Afrika

Mtiririko-lezing: “De dans van de held” in Zuid-Afrika.
Marcel van der Pol, Keridwen

Een boeiende, levendige, interactieve lezing, met ruimte voor mooie, gespeelde verhalen, over empowerment in de Zuid-Afrikaanse townships en over de kracht van een groot denkraam. 
Om het Mtiririko-project mogelijk maken kunt u nú reeds de lezing met Marcel van der Pol (Keridwen) boeken. De opbrengst van de lezing komt ten goede aan het Mtiririko-project in Zuid-Afrika (april 2014).


Afrika is een continent van verhalen. Keridwen’s De dans van de held maakt onder meer gebruik van verhalen om mensen en organisaties te helpen bij het oplossen van hun vraagstukken. Het is dan ook niet verwonderlijk dat toen Marcel van der Pol van Keridwen de kans kreeg om in Zuid-Afrika aan de slag te gaan met De dans van de held, hij geen moment heeft geaarzeld. 
In oktober 2012 mocht hij in de buurt van Pretoria werken met het onderwijs en het bedrijfsleven. 
In april 2014 gaat hij weer, nu naar Phutadidjaba bij Bloemfontein, om samen met vijf andere Nederlandse trainers/consultants onder de naam Mtiririko een conferentie voor pastors, studenten en community leaders uit de townships te verzorgen. De conferentie is gewijd aan het uitwisselen van kennis en kunde om nieuwe oplossingen voor grote maatschappelijke problemen te vinden,  zoals armoedebestrijding, aids, drugsgebruik, gezondheidszorg (o.m. aids en diabetes), educatie, werkgelegenheid, criminaliteit etc..  
Uiteraard neemt hij De dans van de held weer mee, evenals de vervolgstap Het Gordiaanse ei.



Bent u geïnteresseerd om te weten hoe je bijvoorbeeld met De dans van de held genoemde grote maatschappelijke problemen kunt benaderen? 
Wilt u horen en zien hoe je soms een complexe probleem trefzeker kunt vertolken in een metaforisch verhaal?  
Mensen creëren hun eigen werkelijkheid in de verhalen die zij vertellen. Als je in staat bent over je ervaringen en zienswijzen te verhalen, leer je de wereld te begrijpen. Het wordt echter lastig als je verhalen niet meer flexibel zijn. Als verhalen gestolde representaties van de werkelijkheid worden. Dan dreigt de wereld stil te staan. Dan beweegt er niets meer en zijn problemen onoplosbaar geworden. 

Marcel van der Pol laat in deze lezing zien wat hoe je De dans van de held kunt toepassen om een gestolde werkelijkheid weer vloeibaar te maken en hoe hij dit straks (april 2014) wil gaan doen in Zuid-Afrika.



Mtiririko-projekt
Deze lezing is onderdeel van de zoektocht naar financiële ondersteuning om het Mtiririko-project mogelijk te maken. De Zuid-Afrikaanse organisatie heeft in samenspraak met de Mtiririko-trainers besloten haar beperkte beschikbare gelden voornamelijk in te zetten om de conferentie toegankelijk te maken voor zo veel mogelijk studenten en andere deelnemers met weinig geld. 
De zes trainers stellen daarom ook hun expertise belangeloos ter beschikking.  
Wat rest zijn de reis-en verblijfskosten van de trainers en de materiaalkosten voor de conferentie. (totaal geschat op € 12.000,00). 

Boeking & Informatie
Marcel van der Pol (Keridwen)
www.KERIDWEN.nl
marcel@keridwen.nl
+31 6 506 802 13
+31 50 525 61 21



Aanvullende infomatie: 
- Mtiririko op facebook
- Mtiririko op Twitter: #Mtiririko

- Mtiririko & Financiële Steun (> Eng)
- Mtiririko Trainers/Consultants
- Opbrengst Workshop voor Mtiririko

Let's introduce the Mtiririko trainers

Let us introduce to you .... Mtiririko

Mtiririko is a group of six highly experienced Dutch consultants and trainers organizing a three day seminar in Phutadidjaba, South Africa (April 2014).

The main goal of the seminar will be to inspire people, to support those who work in townships and contribute to the development of their community. 

Geert Kamps fully realizes he will meet in South Africa with an audience that already is highly motivated, inspired, experienced, gifted and passionate about their daily activities. He aims to raise an increased consciousness of these already existing capacities and talents, allowing to put them to work even more actively. He will use various means to explore, discover and use one’s own talents, a first one being to get people moving literally (through sporting activities, games, gumboot dancing, etc.) in order to create both physical and mental energy. Once moving physically, people not only become much more conscious of their own energy, but will also want to control and orient it towards specific directions. During this seminar, you will discover and explore how to transfer this physically created energy to your daily life situations and find new directions for solving old problems. A second thing Geert will explore with the audience is the power of words: he will aim (a) to create an improved consciousness of the impact words have on the emotions of the listener and (b) to show that language has the potential to provoke action.

Gerard Vonk, who has a background as a psychologist, will provide the audience with a series of creative and associative tools allowing people to realize that for any perceived problem they already have one or more solutions at hand. One of Gerard’s convictions is that problems actually don’t exist, only solutions do. Creative and associative techniques are excellent tools to uncover solutions for any issue. Gerard will frequently use music, images, metaphors and theatre play as a means to stimulate your creative and associative power. Creating enthusiasm, making people discover their own passion, discovering the power of groups, exploring one’s own talents and strengths are recurrent themes in his workshops. Another of Gerard’s convictions is that things need to be done together and that we all can and have to learn from one another. Therefore, during his workshop he and the participants are both teachers and learners. At a more global level, he truly believes Western society can learn many things from African society and vice versa.

Marcel van der Pol has many activities, ranging from theatre director/actor, story teller, trainer, coach, consultant and university teacher. All of his activities serve a few common goals, such as replacing traditional perspectives with new ones, creating new patterns of thought (both at the professional and personal level), breaking through set habits, stimulating personal creativity and innovation and exploring concrete, new possibilities one’s own environment already offers. He has developed several means to achieve these goals, among others storytelling and theater performances which he uses to provoke change and growth, and his The Dance of the Hero®, actually a metaphor of twelve heroes, each hero offering a specific perspective on the world and helping you to broaden your own patterns of thought.

Anne Heleen Bijl specializes in creative/lateral thinking as a means to bring about simple but highly effective and immediately applicable solutions to often long existing problems. Her approach favors freer thinking in terms of opportunities and possibilities. She works with creativity tools for developing new ideas and creating true commitment to projects through a common vision and mission. She uses ‘mindmapping’ as a means for information transmission and transparent presentation of ideas, a technique which could be applied by for instance pastors wanting to present information as clearly as possible to illiterate people in their respective communities. How to create an inspiring environment and to recognize, mobilize and put into action each others’ talents is another aspect of Anne Heleen’s workshops. Making people flourish, eliminate obstacles and realize their dreams, desires and wishes always play a central role in het workshops.

Nicole van der Ouw approaches people and organizations from a systemic perspective. She considers systems as a whole, with different layers and connections, both at the personal and the organizational level. This allows her to help people create meaningful breakthroughs and change, in their own lives as well in the organizations or communities they work for. One of her basic principles is that reason and rationality have to be connected to the feelings, passion and inner power of individuals. This method will allow you to create solutions which are both intelligent/rational, and fully supported and vigorously defended by the people who have to adopt them. Her strictly result-oriented approach is not only systemic, but also playful and creative: lighthearted, profound creativity with laughter and a relaxed atmosphere play an important role in bringing about creative change. She provokes curiosity as to how things can be done differently through changes of perspective. Bringing out wisdom in people is a key element of Nicole’s way of working.

Sjoerd de Vries is a systemic consultant working at local, national and international levels. As a creative change manager specializing in systemic constellation work, his principal goals are to find out which dynamic patterns block a specific organization, where those blocks originate from and how we can solve them before starting up something new. Sjoerd uses systemic constellations as a means for achieving innovation, discovering new services, creating new experiences and driving real cultural change. His systemic approach will provide you with a set of empowering tools helping you to recognize repeating patterns, to remove obstacles, to stand out, to win loyalty and to inspire action. Sjoerd sees certain parallels between the Netherlands right after the war (when church financed social academies played an important role in restructuring certain aspects of Dutch society) and the current situation in South-African townships (where many social changes are driven by pastors).

Voor een groot denkraam in 2014: op zoek naar Mr Serendip

Voor 2014 wens ik iedereen veel serendipiteit toe:
opdat we open (blijven) staan voor meer vondsten dan daar waar wij direct naar op zoek zijn. 

Ik voeg daar graag een paar aan Einstein toegeschreven citaten aan toe:

• Je kunt een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt.;
• Als je negenhonderdnegenenennegenste keer hetzelfde doet, verwacht dan niet dat je bij de duizendste keer een andere uitkomst krijgt;
• De mens die zich omringt met feiten, niet toestaat dat hij wordt verrast, geen flits van intuïtie kent, geen veronderstellingen maakt en geen risico neemt, leeft in een afgesloten cel;
• Als we onze grenzen hebben vastgesteld, kunnen we er eindelijk overheen.

Hoe vaak ik het afgelopen jaar niet gehoord hebben dat wij leven in een periode van belangrijke (maatschappelijke) veranderingen. Het feit dat er een (economische) crisis is ontstaan, zou ons toch aan het denken moeten zetten, voegt men er dan aan toe. Nou, graag zelfs! De vraag is waarover je vervolgens gaat denken en hoe. Vaak worden het financiële stelsel, de banken, de huizenmarkt, het pensioenstelsel, balans overheid/bedrijfsleven, overheidsuitgaven en bezuinigingen, werkloosheid en de nieuwe taken voor lokale overheden genoemd, aangevuld met thema's als ondernemerschap, innovatie, creativiteit en diversiteit. Dus mogelijkheden en kansen genoeg voor een aantal vernieuwende gedachten. Wellicht kom je zelfs op zinvolle, baanbrekende gedachten, waarnaar je nog niet eens op zoek was.

Dan moet je wel de grenzen van je denken opzoeken, modellen ter discussie stellen en je denkraam vergroten. Je kunt een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt. Als je blijft doen wat je altijd hebt gedaan, verwacht dan ook niet je dat iets anders krijgt dan wat je altijd hebt gekregen.
Je kunt feiten opnieuw gaan rangschikken of veranderen, feiten toevoegen of juist weghalen, zoals afschaffen bonussen, maximaliseren inkomens, tegenprestaties voor bijstandsuitkeringen, vernieuwen door productvariaties, etc.
Je kunt je ook afvragen of de modellen waarin deze feiten een plek krijgen de beste modellen zijn voor de vraagstukken van deze tijd. Stel dat het model niet klopt? Stel dat het model juist mede de problemen heeft veroorzaakt?
Het denken over oorzaak en gevolg van de huidige problemen en over de noodzakelijke veranderingen leidt vooral tot de roep om meer innovatie. Bij innovatie blijf je echter in de box denken. Je kijkt niet kritisch naar de box, het model. Het vraagt een creatieve geest om innovatie out-of-the-box te trekken. Anders zul je (een variatie) blijven krijgen wat je àltijd al kreeg.

Het afgelopen half jaar heb ik meermalen de kans gehad een gastles (onderwijs) of lezing (bedrijfsleven/overheid) te mogen geven over modellen en denkramen en de vraagstukken van deze tijd. Waar ik eerlijk gezegd ietwat van ben geschrokken is de geringe bereidheid om met modellen te spélen! Modellen (óók bedrijfskundige, organisatie- en economische modellen, zèlfs computermodellen) zijn per definitie een vereenvoudiging van de werkelijkheid. Ze bieden geen oplossing voor alle vraagstukken, ze geven hooguit antwoorden bìnnen de mogelijkheden van het model (Pablo Picasso: "computers zijn nutteloos; ze geven alleen maar antwoorden").

Eén van de meest intrigerende voorbeelden hiervan was de reactie op "opvallende" meetresultaten in een model over arbeidssatisfactie. In plaats van dat de resultaten nieuwsgierig maakten en vragen opriepen, of dat er vragen opkwamen over het model zelf, werd besloten "vooralsnog de afwijkende resultaten buiten beschouwing te laten." Slechts een paar mensen raakte juist enthousiast en bleef ook na afloop creatief en kritisch verder praten en doordenken: de opvallende resultaten bleken opeens toch een heldere plek in de werkelijkheid te kunnen vinden, plus een nieuw inzicht voor managers over sturing en beïnvloeding.

Een ietwat ontluisterend voorbeeld van slaafs beperken tot denken binnen het model: negeren van datgene wat niet uitkomt.
Tegelijkertijd ook een prachtig voorbeeld van denken van anderen op zoek naar een groter denkraam. Vinden wat je niet had verwacht prikkelt, maakt nieuwsgierig, zet aan tot verder denken, anders denken, buiten het model, buiten je eigen denkraam. Daar liggen de mogelijkheden om adequaat om te kunnen gaan met de vraagstukken van vandaag de dag.

Veranderingen vragen om beweeglijkheid in denken: van overzicht tot détail van voor naar achter en terug, binnen èn buiten een model. Volg niet alleen het gangbare denken (Anoniem: "alleen dode vissen zwemmen met de stroom mee"). Maak uw denkraam groter. Stap in de wereld van serendipiteit. Ga actief en constructief, creatief en kritisch, aan de slag met de vraagstukken van deze tijd. Het maakt daarbij niet uit waar u actief bent, bij overheid of in bedrijfsleven, in groter of in kleiner verband. Iedereen kan leren z'n denkraam te vergroten en zinvolle serendipische ontdekkingen te doen, toepasbaar voor de eigen vraagstukken in deze tijd. Het is gewoon een kwestie van zelfregie_3.3. Kortom, een heel mooi en serendipisch 2014 gewenst!

In volgende blogs zal ik ingaan op de concrete toepassing van deze manier van denken in de praktijk: zoals ten behoeve van management & leiderschap, onderwijs, conflictbegeleiding (mediation), bedrijfsinnovatie, overheid en participatie (wmo), etc.

P.s. Voor Keridwen’s Verhaal van de Maand heb ik mij geconcentreerd op de invloed van internet op wat wij als gebruikers zoeken en wat wij vinden. Let vooral op het aandeel van de Mr’s Framing, Spook & Terror. Herkenbaar? Is internet echt zo nutteloos (vrij naar Picasso), omdat ze alleen maar antwoorden geeft? Ik wens u voor 2014 in ieder geval veel mooie ontmoetingen toe met de Mr’s Nosey en Serendip!


Marcel van der Pol
www.KERIDWEN.nl
- Zelfregie_3.3: voor een groot denkraam
- De dans van de held: voor een groot denkraam

Modellen & Avonturen

Natuurlijk zijn wij als mens heel visueel: een beeld zegt vaak meer dan duizend woorden. Als mensen iets willen uitleggen, wordt dan ook heel snel pen en papier (of de virtuele variant daarvan) gepakt en gaan ze tekenen: beelden, schema's, modellen. Een model helpt zeker om te begrijpen en de redenatie van de ander gemakkelijker te volgen. Als ik na zo'n een uitleg vraag wat een 'model' voor de ander is, krijg ik bijna altijd het bekende antwoord: "Een model is een vereenvoudiging van de werkelijkheid. Het helpt om de werkelijkheid te begrijpen, maar is de werkelijkheid niet. Een kaart is toch ook niet hetzelfde als het gebied dat met de kaart wordt weergegeven?"
Vrijwel iedereen weet dat: een model is een hulpmiddel om de werkelijkheid te begrijpen! En toch... waarom, als mensen met een model aan de slag gaan, ontstaat er dan zo vaak een soort tunnelvisie, waardoor het model blijkt de werkelijkheid te vervangen?

Er is ooit aan allerlei leidinggevenden de vraag gesteld, wat zij het belangrijkste vonden om de slaagkans van hun opdrachten te maximaliseren. Uiteraard kreeg je een grote variëteit aan antwoorden. Als je echter ging uitsplitsen naar het aantal ervaringsjaren als leidinggevende, ontstond grofweg de volgende verdeling.
Leidinggevenden met 1 tot 7 jaar ervaring noemden structuren en  de modellen, die hen ten dienste stonden als het belangrijkste. Op zichzelf logisch. Als je net begint en nog niet zo goed de weg weet, dan helpen structuur en modellen op weg in de werkelijkheid van alledag. Bovendien heb je als beginnend leidinggevende nu altijd iets om op terug te vallen: zo zit de wereld in elkaar.
Gaandeweg ontdekten de leidinggevenden echter dat de wereld niet helemaal zo in elkaar zit als de modellen aangeven. De groep met grofweg 7 tot 14 jaar ervaring noemde niet meer structuur en model als het belangrijkste, maar de medewerkers en het samenwerken, terwijl de nog meer ervaren leidinggevenden persoonlijkheid en persoonlijke inzet van mensen als antwoord gaven.

Een vergelijkbaar fenomeen zie je terug in de (historische) ontwikkeling omtrent bedrijfskundige modellen.  Vooral sinds de Industriële Revolutie ontstond er steeds meer behoefte greep te krijgen op iets als een bedrijf of organisatie. Die werden zo complex dat improviserend aansturen niet meer voldoende bleek. Modellen helpen daarbij. De eerste (wetenschappelijke) poging om greep te krijgen op de werkelijkheid van bedrijf en organisatie is om deze te zien als een rationele schepping. Een bedrijf is een construct, een model. Pak pen en papier en je kunt (het model van) het bedrijf gewoon tekenen: organogram, stroomschema, input/troughput/output-model, etc., etc. Druk zoveel mogelijk uit in getallen. Kwantificeer bijvoorbeeld medewerkers naar fte's. En klaar is kees! Wil je iets bereiken of veranderen?  Draai aan de modelknoppen. Verander een getal (fte, productie-eenheid, geld, o.i.d.) en voilá er ontstaat een nieuw (gewenst) evenwicht in het model. Leidinggeven betekende vooral model-sturing. Tegenwoordig zouden we onder meer van spreadsheet-management spreken.

Het probleem ontstond toen opeens bleek dat de mensen achter de fte's niet zonder meer uitwisselbaar waren. Medewerkers bleken geen gestolde productiefactoren, die je naar believen kon inzetten, verschuiven of afdanken. Organisaties werden opeens veel meer gezien als product van samenwerking. Tegenwoordig lees je zelfs steeds meer over organisaties als 'levende systemen', die bij voortduring interacteren met hun (interne en externe) omgeving.

Blijkbaar zijn modellen een eerste hulpmiddel om de werkelijkheid te begrijpen en suggesties te doen voor adequaat handelen. Als ze echter als doel op zich worden gebruikt schieten ze te kort. Iedereen weet dat, toch!? Iedereen zègt dat te weten! Waarom worden ze dan steeds weer zo absoluut ingezet om de werkelijkheid te aan te sturen? Ik moet opeens denken aan al die deskundigen die elkaar te vuur en te zwaard bestrijden om de huidige economische crisis te bestrijden. Hun voornaamste wapens zijn de modellen die zij aanhangen: als dit... dan zal dat... Wie heeft gelijk? Waarschijnlijk geldt voor ieder model van hen, dat als je het model goed volgt, dat je dan volgens het model ook beter scoort. Maar of je dan ook de juiste dingen doet en bereikt...?

Ik mag modellen graag vergelijken met een bos. Om te begrijpen dat een grote groep bomen een bos vormt, moet je wel afstand nemen, overzicht krijgen, structuren en kaders zien, etc. Modellen (kaarten, plattegronden) helpen je een bos als bos te herkennen en ze ondersteunen je om  de weg door het bos te vinden. De uitdaging zit er volgens mij niet in om de kaart goed te volgen. Als je doet wat je altijd hebt gedaan, dan zul je krijgen wat je altijd hebt gekregen. Dat wil niet zeggen, dat je ook krijgt wat je nodig hebt. Modellen zijn per definitie ontstaan op basis van ervaringen en onderzoek uit het verleden. Ze kunnen je helpen het heden te begrijpen en suggesties doen voor de toekomst... maar ja, resultaten behaald in het verleden bieden geen garantie voor de toekomst...
De werkelijke uitdaging zit volgens mij in het gebruik van de kaart (het model) om het bos te leren begrijpen, om vervolgens de kaart los te laten en rond te gaan dwalen om nieuwe wegen te vinden.

Heet dat niet creativiteit en innovatie?
Is innovatie niet wat iedereen roept dat we zó nodig hebben?
Wie durft dus zijn model te kennen en vervolgens ook weer los te laten? Om meer te zien dan je eerst zag?
Er zijn altijd meer paden in het bos, dan een kaart aangeeft. Bovendien houdt de wereld (en de mogelijkheden) niet op bij de randen van het bos.
Gerichte aandacht helpt je om vooruit te komen, maar tunnelvisie beperkt je vreselijk, vaak zonder dat je het zelf door hebt.

Edward De Bono bedacht zijn zes denkende hoeden (wit, zwart, rood, groen, geel en blauw) om mensen te helpen steeds waar vanuit een perspectief naar vraagstukken te kijken. Ze zijn allemaal mooi en zinvol om op te zetten, ter voorkoming van tunnelvisie. Intrigerende in dezen vind ik de blauwe hoed: het denken over denken. Klopt het wat we denken? Is een denkmodel bruikbaar, zinvol, effectief... of juist achterhaald?

Laat de blauwe denkhoed je aanzetten tot kritisch kijken naar je eigen modellen. Laat je vooral ook inspireren om voorbij je modellen te kijken en op avontuur te gaan in de èchte wereld. Wie weet wat voor moois je dan tegenkomt....

Bij Keridwen hebben wij die manier van denken en doen, waarbij je je kaarten (modellen) gebruikt als het nodig is, maar waarbij je ook het lef hebt op een zinvol avontuur te gaan, namen gegeven:
De dans van de held, Vergroot uw Denkraam en Zelfregie _3.3.


Marcel van der Pol
www.KERIDWEN.nl

Onderwerpen voor latere blogs, onder meer:

• de neuzen dezelfde kant op of diversiteit omarmen
• onderwijs: systeem, model of passie. De pijl in de roos
• lessen van de Baron van Münchhausen: zo trek je je aan je eigen haren omhoog uit het moeras van de crisis.

Lesgeven als zinvol, boeiend en dynamisch avontuur

DE FINNEN 

HEBBEN ONS ALWEER VERSLAGEN!!!

Ook op onderwijsgebied is Finland volgens de vergelijkingslijsten beter dan Nederland. In de commentaren wordt uiteraard uitgebreid met argumenten gestrooid waarom dat zou is. De situatie in Finland:

• Alle docenten hebben een academische opleiding
• Docent-zijn is een voorrecht. Je bent geselecteerd. Je krijgt aanzien.
• Docenten hebben veel vrijheid om zelf (vanuit hun expertise) hun eigen onderwijs in te vullen.
• Er is geen onderwijsinspectie die met veel controle en missives de docenten op de huid zit.

Klinkt zeker heel mooi. Het paradijs voor een docent?
En hoe is dat dat in Nederland? (...)

Lesgeven is echter zoveel meer dan vergelijkingslijstjes en audits. Lesgeven kan ook best een zinvol, boeiend en dynamisch  avontuur zijn... en blijven! Ook al zijn de omstandigheden niet geheel optimaal.
Al een behoorlijk aantal jaren ben ik samen met docenten en trainers op zoek naar het avontuur in lesgeven. Elke keer begin dit didactisch avontuur niet bij voorgeschreven lesinhoud en lesmethoden, maar bij de acceptatie van de mogelijkheid dat lesgeven een avontuur kan zijn: een soort avonturenverhaal of ontdekkingsverhaal waarin je veel kunt leren. De scholier/student als held, ontdekkingsreiziger of avonturier; de docent als degene die hem/haar op weg helpt, tips geeft, de weg wijst, etc.

Keridwen's Tales & Theatre: De Pijl in de Roos

Naar aanleiding van een chassidische legende mag ik  lesgeven ook graag vergelijken met pijl-en-boogschieten. In dit verhaal is de docent de schutter en zijn/haar les is de pijl. 

Je mag uiteraard van een professionele schutter verwachten dat hij/zij zorgt voor een zeer goede kwaliteit van de pijl (scherp, juiste hout, optimale lengte, uitgebalanceerd, adequate toevoegingen, etc.). Dat is de didactiek: zowel naar vakinhoud als naar lesgeef/leerproces. Je moet weten waar je het over hebt. Je moet datgene wat je weet ook nog kunnen (uit)delen. Een goede vooropleiding (zoals in Finland)  is daarbij zeker een voordeel.

Je moet de les (onafhankelijk van de vorm) wel aan je leerlingen/studenten geven! In alle gevallen, of het nu frontaal college geven is of de begeleiding van zelfwerkgroepen of afstandsonderwijs (e-learning, schriftelijk,..) moet je, om in de metafoor te blijven, de pijl wel deskundig afschieten. Niet iedereen zal dat altijd goed kunnen. Maar als je het goed hebt geleerd. Je kunt dat aantonen.... 

Excellent pijl-en-boogschieten (lesgeven) betekent, dat je alles moet weten van de dynamische balansen spanning/ontspanning, in vasthouden/loslaten en richten/raken. Daarvoor heb je vrijheid nodig. Om je kunnen concentreren op je doel: het raken van het hart van de roos. En er  zijn vele rozen. Elke leerling/student heeft zijn/haar eigen roos, die jij als docent moet proberen te raken. Schieten (lesgeven) heeft weinig zin als leerlingen/studenten hun rozen niet ophouden. Ze moeten wel geraakt wíllen worden., of wellicht eerst verleid worden om hun roos op te houden (is het niet zo, dat je een paard wel naar het water kunt voeren, maar het niet kunt dwingen te drinken?).

Hoe kun je je nu concentreren op de pijl, het schietproces, je trefkunst en de raakbaarheid van de rozen bij je leerlingen/studenten, als steeds een controleur in je nek staat te hijgen? De controleur representeert geen vertrouwen in je trefkunsten, maar representeert wantrouwen in jouw kennis en vaardigheden omtrent de boogschutprocedures.

En toch.... Ook tijdens spanning van een belangrijk boogschiettoernooi moet je als goede boogschutter toch optimaal kunnen presteren, zelfs al hijgt iedereen in je je nek... Dus: concentreer je... maak je leeg... wees vrij....
Het moment van schieten staat voor mij centraal: vanaf het moment dat je boog spant en je publiek zich uitgenodigd voelt hun rozen hoog te houden, tot de pijl het hart van elke roos raakt. Dat is voor mij de metafoor waarin elke docent vrij is, waarin elke docent kan excelleren. Ik noem dat praktijkdidactiek. 

Met de metafoor van boogschutter in je achterhoofd kan lesgeven een zinvol, boeiend en dynamisch avontuur zijn. Metaforen nodigen sowieso uit tot nader onderzoek: wat als ik mijn les niet als een netwerk aan onderwijsprocedures en bullitlists hoef te zien, maar samen met mijn scholieren/studenten als het avonturenverhaal van een boogschiettoernooi? Wat zou er dan in een les kunnen gebeuren?  

Daarbij ga je zeker je denkraam van jezelf en van je leerlingenstudenten vergroten. 

Misschien streven we de Finnen dan wel voorbij! 

In ieder geval wordt lesgeven weer een zinvol, mooi en dynamisch avontuur

Keridwen's Tales & Theatre: De Pijl in de Roos (Marcel van der Pol)

Lesgeven als zinvol, boeiend en dynamisch avontuur. Het nieuwe lesgeven? 

Uiteenlopende onderwijsniveaus hebben al eens met plezier kennisgemaakt met De Pijl in de Roos; van universiteit tot basisonderwijs. Evenals training/consultancybureaus.

27 november kun je (zeer laagdrempelig) bij de Loyale Rebellen in het Onderwijs (Planum) weer eens kennismaken met De Pijl in de Roos. 

Voor meer info en aanmelding: http://www.loyalerebellen.nl/evenement/loyale-rebellen-nemen-je-mee-op-didactisch-avontuur
Voor aanvullende info, workshops, etc mail naar marcel@keridwen.nl

Effectief omgaan met klachten: TheAter als metafoor.

Geplaatst in Tijdschrift voor Klachtrecht, jaargang 9(3) , september 2013

door:Marcel van der Pol - KERIDWEN

Samenvatting

In de behandeling van klachten biedt de TheAter-metafoor een goede aanvulling op de mogelijkheden die een klachtbehandelaar tot zijn beschikking heeft. De focus in dit artikel ligt op de positie van “Regisseur” en op diens mogelijkheden weer beweging in een casus te krijgen. De Regisseur heeft  verschillende effectieve aan het theater en de Transactionele Analyse ontleende technieken tot zijn beschikking om de "bevroren" verhalen van mensen weer "vloeibaar" te maken.  

Inleiding

Wat mij altijd weer intrigeert in de formele begeleiding van lastige situaties zoals conflicten en klachten is de dynamiek tussen de inhoud en de relatie tussen de partijen onderling en met de professional, die z’n uiterste best doet het hele proces adequaat te begeleiden. Dat klachtbehandelaars terdege de complexiteit van deze dynamiek onderkennen, moge blijken uit de grote variëteit aan relevante deskundigheidstrainingen.  Zelf ben ik mediator, maar ook theatermaker en regisseur. Door in mediation het theater als metafoor toe te passen, krijg ik de beschikking over allerlei goed bruikbare handvatten om de dynamiek tussen conflictinhoud en relationele interacties, zowel ‘boven’ als ‘onder water’,  tussen partijen en mediator beter te duiden, te begrijpen en indien nodig gericht bij te sturen. Als docent van diverse verdiepingstrainingen ben ik steeds meer mijn theatervaardigheden gaan inzetten om mediators te leren als regisseur een betere grip te krijgen op het verloop van de mediation en op een (liefst: duurzaam) bevredigende uitkomst. Ik maak hierbij gebruik van de TheAter-metafoor, waarbij ik technieken uit de Transactionele Analyse (TA) en uit het theater toepas. De verschillende technieken gecombineerd resulteren in mijn eigen concept, de Keridwen regiedriehoek.  In dit artikel wil ik graag de toepasbaarheid van de TheAter-metafoor voor klachtbehandelaars bespreken. 

TheAter als metafoor in Klachtbehandeling

Bij het behandelen van klachten gaat het om veel meer dan het volgen van regels en procedures en het toepassen van een aantal technieken. Klachtbehandelaars moeten ook goed kunnen omgaan met allerlei bijkomende emoties, maar zeker ook met de belangen, drijfveren en verwachtingen achter die emoties. Als mensen een klacht indienen, heeft dit vaak al een hele voorgeschiedenis. Klagers voelen zich in eerste instantie niet gehoord of onheus dan wel verkeerd behandeld. Voordat ze echter daadwerkelijk in actie komen, hebben ze veelal hun visie op de zaken reeds helemaal vastgezet in een eigen verhaal.

Van een klachtbehandelaar wordt dan nogal wat gevraagd. Je moet steeds weer betrokken zijn, empathisch, oprecht geïnteresseerd en niet oordelend, maar wel adequaat kunnen optreden,  flexibel zijn, tot flexibiliteit uitnodigen en tenslotte duidelijk de grenzen kunnen bewaken. Je moet daarvoor uiteraard goed inzicht hebben enerzijds in je eigen professionele functioneren maar tevens in de interactiedynamiek tussen alle betrokkenen:  tussen burger en (semi) overheid, tussen burger en klachtbehandelaar, maar ook tussen klachtbehandelaar en (semi) overheid.

Als mediator ben ik erop gericht, dat partijen samen naar wederzijdse tevredenheid goed uit een conflict komen.  Als theatermaker word ik vooral gefascineerd door de interactiedynamiek tussen de partijen onderling, maar zeker ook door de rol die de professional daarin inneemt.  Net als in een theaterstuk gebeurt ertussen partijen van alles. Daarbij heb ik het niet alleen over de direct waarneembare zaken. De overgrote meerderheid is zelfs niet direct waarneembaar, maar geschiedt ‘onder water’. Partijen hebben motieven, verborgen verlangens, meningen, oordelen en belangen, die het verloop en de uitkomst van een proces soms moeilijk voorspelbaar maken. In theatertermen zouden we spreken van de dramatische ontwikkeling van het stuk. Hierin spelen ook thema’s als macht en onmacht, (tegen-)overdracht en waarden een belangrijke rol.

TA in de TheAter-metafoor

Eén van de eerste theorieën en technieken die ik in de praktijk met succes leerde toepassen is de Transactionele Analyse (TA) van Eric Berne.  TA is een communicatietheorie, die veel aandacht besteedt aan wat er ‘onder water’ in een interactie speelt, zoals  psychologische spelletjes en relationele verwachtingen. Hoe er ‘onder water’ wordt gecommuniceerd is vaak niet direct goed zichtbaar en hoorbaar, gebeurt veelal ook onbewust,  maar heeft echter grote invloed op de communicatie ‘boven water’.

TA helpt je de onderwater-communicatie te benoemen en bespreekbaar te maken. Daarvoor gebruikt zij relatief eenvoudige en gemakkelijk te begrijpen begrippen, als Ouder / Volwassen / Kind,  Ik ben OK / Jij bent OK en strokes als eenheid van aandacht.

TA kent bovendien begrippen die verwijzen naar het theater, als rollen, scripts en drama (-driehoek). Niet voor niets noemde Eric Berne de interacties tussen mensen in lastige situaties een soort vastgeroeste toneelstukjes (‘games people play’), die met TA gelukkig geanalyseerd, begrepen en veranderd kunnen worden.

Deze theaterverwante begrippen hielpen mij TA twee kanten op te gebruiken. In mijn theaterwerk bleek  ik acteurs gemakkelijker  helder te kunnen maken wat er ‘onder water’ tussen personages gebeurt en hoe ze dit kunnen gebruiken in hun spel.  In mijn zakelijke werk werd ik gestimuleerd met een theaterbril naar allerlei communicatieprocessen te kijken.

Theater in de TheAter-metafoor

Als regisseur zie je je werk als een soort theaterstuk, waarin jij als professional zelf ook een belangrijke rol speelt. Terwijl de klachtbehandelaar zich richt op inhoud, focust de regisseur zich vooral op de interactiedynamiek. Een professional die werkt met de TheAter-metafoor is klachtbehandelaar en regisseur tegelijk.  De regisseur naast de klachtenbehandelaar biedt je de mogelijkheid vanuit meer perspectieven naar een casus te kijken.

Als regisseur is het enorm belangrijk dat je je goed kunt verplaatsen in anderen, zonder je eigen positie kwijt te raken. In het stuk zelf (waar gaat het over?). In de spelers (wie zijn zij; wat kunnen zij; hoe kan ik het beste uit hen halen?). In het publiek (sluit de uitvoering aan; ook als ik er niet bij ben om bij te sturen?). Als regisseur moet je goed kunnen observeren, invloed uitoefenen en weer loslaten. Je hebt invloed op de spelers, de dramaturgie, de mis-en-scene, het spelritme, de finale, het eindbeeld, etc.. Jij hebt èn overzicht èn inzicht.

TA-Dramadriehoek

De dramadriehoek uit TA is een prachtig voorbeeld van hoe klachtbehandeling en theater samenkomen. Een dramadriehoek zou je kunnen omschrijven als een vastgeroest theaterstuk met (minimaal) twee spelers en drie rollen: Slachtoffer, Aanklager en Redder.

In de dramadriehoek gaat het niet zozeer om wat Spelers tegen elkaar zeggen, maar wat er relationeel tussen hen gebeurt: misschien minder goed direct waarneembaar, maar desondanks heel bepalend.  In een dramadriehoek heeft elke Speler zichzelf ingegraven in een vaste rol. Spelers houden elkaar ook vast in die rolverdeling. Mocht er al een verschuiving van rollen optreden, dan gebeurt dat slechts binnen de driehoek. U kunt zich voorstellen dat de dramadriehoek weinig productief is.

Het is de taak van elke professional om de dramadriehoek in zijn eigen praktijk te herkennen. De Klachtbehandelaar annex Regisseur nodigt vervolgens alle Spelers uit in beweging te komen en de dramadriehoek te verlaten. Alleen dan is een duurzame uitweg uit de klacht mogelijk.

De klachtbehandelaar is echter niet alleen Regisseur, maar per definitie zelf  ook een van de Spelers. Je speelt zelf immers letterlijk een actieve rol in de behandeling van een klacht. Wat is dan je  mogelijke positie in de dramadriehoek? Kun je er uit blijven? Als je meedoet, kun je dan jezelf regisseren: boven jezelf uitstijgen en eruit stappen? Alleen van buiten de dramadriehoek kun je Spelers optimaal regisseren.

Keridwen Regiedriehoek

Vanuit mijn eigen regiewerk, heb ik de TA-dramadriehoek doorvertaald naar de Keridwen regiedriehoek. In de regiedriehoek ben je als klachtbehandelaar  niet meer een van de Spelers in een dramadriehoek, vastgezet door zichzelf en de andere Spelers, maar ben je in staat net zoals een theaterregisseur adequaat en soepel tussen de verschillende metaposities te schakelen. Een theaterstuk kent immers naast Regisseur ook nog de metaposities Acteurs (Spelers) en het Publiek.

1.                     Speler: Als Klachtbehandelaar/Regisseur moet je je kunnen verplaatsen in de Spelers. Ook vanuit je professionele positie is het goed te kunnen begrijpen wat de mensen tot het indienen een klacht beweegt, waarom ze doen wat ze doen, waarom ze vertellen zoals ze vertellen. Regisseren (begeleiden) wordt dan een stuk eenvoudiger.

Bovendien weet je dat je,  enkel en alleen al door je plek als klachtbehandelaar in te nemen,  zelf ook actief meespeelt in een casus. Je beseft dat dit consequenties heeft voor het proces, zowel ‘boven’ als ‘onder water’.  Je doet je best je rol optimaal te spelen.

2.                     Publiek: Je stapt (virtueel) uit de casus en beschouwt de situatie van een afstand. Je kijkt naar het geheel, van begin tot einde. Hoe is het verhaal, de opbouw, de spanning. Is het te volgen? Is het invoelbaar? Voel je je betrokken? Maar ook: wat betekent het verloop van een casus voor de betrokkenen en voor de indirect betrokkenen? Op de korte maar ook langere termijn?

3.                     Regisseur: Op basis van je ervaringen en reflecties maak je regiekeuzes om het proces al dan niet te beïnvloeden, het beste uit jezelf en Spelers  te halen en de casus tot een goed einde te brengen. Actief schakel je steeds weer door naar de andere metaposities, om te doen of te checken, enz.

Verdieping van de Theater-metafoor

Zowel in het theater als in de reële wereld hebben mensen een grote behoefte om hun verhalen “rond” te maken. Alle verhaalonderdelen moeten uiteindelijk als puzzelstukjes op hun plaats vallen, opdat we greep krijgen op ons verhaal en begrijpen wat er gebeurt (“Ach daarom, is mij dit overkomen... ”). Per definitie geeft echter elk verhaal een beperkte visie op de werkelijkheid weer. Mensen beleven situaties nu eenmaal verschillend. Twee mensen die hetzelfde hebben meegemaakt zullen elk waarschijnlijk een geheel eigen verhaal vertellen. Beide verhalen zullen “rond” zijn en toch heel verschillend. Voor de Regisseur zijn de verschillende manieren waarop mensen hun verhaal “rond” maken heel interessant. De vraag blijft altijd of iemand zijn rondgemaakte verhaal gaat “bevriezen”, kortom als de onveranderbare, absolute waarheid gaat zien, of dat hij bereid is zijn verhaal opnieuw te onderzoeken. De Regisseur speelt met “ronde” en “bevroren” verhalen om theatrale conflicten en drama helder te maken. Theater gaat echter wel altijd over beweging. “Bevroren” verhalen zijn voornamelijk statisch en saai. De Regisseur probeert vaak een “bevroren” verhaal weer “vloeibaar” te maken. Hoe zal iemand dan zijn verhaal vertellen? Een ander verhaal? Wat precies heeft hem dan aangezet tot anders vertellen? Wat betekent dit voor het verdere verloop van het stuk (de casus)? Welke oplossingsmogelijkheden ontstaan er nu?  Vloeibare verhalen bieden de mogelijkheid voor mensen hun denkramen te vergroten en oplossingen te zien voor hun klachten en conflicten.

Ik wens alle klachtbehandelaars toe dat zij door de TheAter-metafoor in te zetten, aanvullende vaardigheden en mogelijkheden krijgen om “bevroren” verhalen van klagers weer “vloeibaar” te maken en klachtbehandelingen effectief af te ronden. 

                                                                                                                                                     Drs Marcel van der Pol

                                                                                                                                                                     www.keridwen.nl

Relevante literatuur

·    Berne, Eric.: Games People Play - The Psychology of Human Relationships (Basic Handbook of Tansactional Analysis), (1983,  21^ste editie), Ballantine books, New York 

·    Pol, Marcel, van der: De dans van de held – schakelen tussen perspectief en paradigma,  (2007), Keridwen, Groningen