Fundamentals of Storytelling in Organisations

The art and skills of Storytelling becomes more and more necessary nowadays, because flowcharts, arrows and PowerPoint bullets don't measure up to what is needed in organisations anymore.

Organisations do change and develop all the time.
People need real stories to become committed.
People need authentic storytellers to listen to before they get involved knowinly and motivated willingly.

Authentic storytelling is not about persuading people to think like you do, to act like you want them to. It is about people telling stories to make a real difference in their (privat or) professional life.
Authentic storytellers in organisations know the difference between management and leadership.

If that's true, why do I time and again get the shivers when I read about storytelling? It's not that most often storytelling solely seems to be applied to social media, to commercials, to marketing and to sales, to change management, to organisational development, to building corperate identity, even to justify views on our international aid for the non western world. I like a good story in commercials!

I presume that I get shivering once the basic assumption proves to be that storytelling is superimposing the views, morals, intentions, etc. of the storyteller upon the listeners. Then storytelling (probably with the best intentions) just will be a nice wrapping up of persuasion.

Nowadays quite often on international fora I like to combine my scientific background (critical thinking) and my storytelling skills (creative thinking) for sharing both the possibilities, the challenges and the art of the storytelling itself. Storytelling can be far more then molding the hearts and the brains of people.

In my view storytelling is a multi-dimensional experience. It is a great way of meeting people both above and below "the waterline". Storyteller and audience interact. They exchange and share.  Authentic storytelling is about people telling stories to make a real difference.

In my view businesses and organisations are not just managerial objects run by ceo's. Businesses and organisations are living entities. Businesses and organisations are made by people. The people àre the business, the organisation. Without them no organisation, no business can survive.
Stories are profound ways for employees, managers and ceo's (etc. etc.) to cocreate a flourishing, prosperous company; government, ngo and non profit organisation alike.

Stories are so usefull for communities around the world, too. By telling, sharing and cocreating stories people empower their community (whatever, however, whenever they want). For them stories are profound ways of relating to and exchanging with the outside world, as well. (watch this trailer).


The art of  Storytelling is like Archery (read the story). The storyteller is responsible for the arrow and the shooting: tension and relaxation, gripping an letting go, aiming and hitting, but be aware, that every listener among the audience is responsible for his/her own bull's eye. (watch the teaser).

The practice of Storytelling is learning about message, performance and interaction. Is is learning how to mold the content, how to adept your way of telling a story and how to communicate with your audience.

Want to know more? 

Welcome to participate in a Keridwen Workshop

or Keridwen Interactive Presentation. 

For example: September 2014 - Hungary & The Netherlands, November 2014 - Sweden, March 2015 - South Africa

.

Want to get more information?

 Watch this slideshare-teaser and please contact me at Keridwen

Looking forward to your response!

Marcel van der Pol

www.keridwen.com 

Denkraam voor een Olifant

Voor meer info over Keridwen: contact

De Blinden en de Olifant 
Zaterdag  7 juni, Volkskrant: interview met Trudy Dehue (hoogleraar wetenschapstheorie en wetenschapsgeschiedenis, Universiteit Groningen).

In dit interview haalt Trudy Dehue de beroemde metafoor aan van de blinden die een olifant onderzoeken aan. Elke onderzoeker ontdekt maar een deel van de werkelijkheid. Als je bijvoorbeeld je onderzoek focust op een poot, dan mis je de slurf. Richt je je op de romp, dan mis je de slachttanden, etc. Geen van de onderzoekers heeft zicht op de olifant als geheel.


Metafoor & Betekenis
Dit verhaal is wellicht reeds bij veel mensen bekend (zie ook Keridwen's Verhaal van de Maand voor mijn versie van dit verhaal). Intrigerend vind ik altijd weer hoe iemand het verhaal vervolgens duidt, helemaal als je het verhaal als metafoor gebruikt. Een metafoor waarvoor? Het mooie aan metaforen vind ik, dat ze niet één op één verwijzen naar een ander concept - dan zou het enkel een vergelijking zijn - maar dat ze je uitnodigen op onderzoek te gaan naar de betekenissen (meerlagig!) van de metafoor.
Zo sterk als een beer is slechts een vergelijking - en het denken stopt.
Als je op zoekt gaat naar de betekenis van "beer", wat dat is en kan zijn en wat dat zou kunnen betekenen voor het begrip 'kracht', dan begint er een metafoor te ontstaan - en wordt het denken gestimuleerd in beweging te blijven.

Daarom houd ik zo van metaforen: metaforen nodigen je uit je denkraam te veranderen: te verschuiven en/of te vergroten.Op die manier kan bijvoorbeeld "zo sterk als een beer" veel meer betekenis krijgen. Get outside your box - Enlarge your Frame of Mind!

Metafoor: een aantal blinden onderzoekt een olifant.  Metafoor waarvoor? Dat iedereen zijn/haar deel van de werkelijkheid waarneemt, onderzoekt en betekenis geeft? Een oproep tot relativiteit en wellicht bescheidenheid?  Dat de werkelijkheid te groot voor ons is?

In genoemd verhaal van de maand ben ik ietwat gaan spelen met de metafoor. Als je het metaforische verhaal iets verandert, verandert dan ook je zoektocht naar betekenis?


De zoektocht van Trudy Dehue levert de volgende resultaten op:

1. Je kunt oprecht en correct over hetzelfde ding rapporteren en elkaar toch tegenspreken.
2. Als je met z'n allen rond zo'n olifant staat, heeft het weinig zin om te vragen: "oké, maar wie heeft er nu gelijk?"

Volgens haar bevinden wetenschappers zich in een vergelijkbare positie als de blinde mannen. Ze onderzoeken de wereld in principe oprecht, zorgvuldig en methodisch - en toch kan het gebeuren, dat ze langs elkaar heen praten of elkaar ronduit tegenspreken.
Oprecht, zorgvuldig en methodisch: in ieder geval al drie boeiende extra begrippen die het metafoor-onderzoek van Trudy Dehue heeft opgeleverd.

De vraag blijft natuurlijk: wat maakt dat elke onderzoeker maar een deel van de werkelijkheid ziet? Je wetenschappelijke discipline bepaalt mede wat en hoe je onderzoekt. Evenals het beleid van vakgroep of externe opdrachtgever (derde geldstroom). Verder: de beperkingen van voorkennis, instrumenten, methoden en technieken en financiering. Zeker niet te vergeten: je eigen specialiteit, je persoonlijke interesse en de paradigmata waarbinnen je acteert. Dan heb ik vast nog niet alles kunnen benoemen.

Juist die focus op een enkel deel van de werkelijkheid, jouw deel van de olifant, en daarmee de uitsluiting van andere delen van olifant en werkelijkheid, zorgt voor diverse denkcontaminaties en denkfouten. Trudy Dehue geeft een paar mooie voorbeelden bijv. over "depressies" en "volwassen adhd". Zeer lezenswaardig interview (Volkskrant, 7 juni 2014, Edmund-katern, pag, 27-31)!

Blog over denkraam

De reden dat ik hier over de blinden en hun olifant blog, is niet zozeer dat ik nu weer eens de kans krijg over DENKRAMEN (paradigmata, MindFrames) te schrijven en wat vergroting van je denkraam je op kan leveren: als je niet alleen gericht op een 'poot' bent, maar ook op de 'romp', wellicht op nog meer van de 'gehele' olifant.

De aanleiding om te bloggen is  veel meer de herinnering dat juist het begrip ADHD een belangrijke prikkel voor mij was om het bestaan van denkramen te erkennen en vervolgens te willen morrelen aan de begrenzing van denkramen.

Herinneringen aan ADHD, MBD & ....

Ooit ben ik begonnen als bioloog. Tijdens mijn studie aan de RUG kreeg ik de kans om betrokken te raken bij een aantal onderzoeken buiten mijn vakgebied. Vooral onder de vlag van experimenteel klinische psychologie mocht ik meewerken aan onderzoek naar MBD.

Minimal Brain Damage - het begrip is afgeleid van Temple Fay's onderzoek naar hersenletsels bij soldaten uit WO.I . Hij zag vergelijkbare neurologische symptomen bij sommige kinderen, maar dan veel minder sterk.

Later bleek dat je alleerminst mocht spreken van "damage". Je kon helemaal niet goed beschadigingen in de hersenen van kinderen met diagnose MBD aantonen. Was Minimal Brain Dysfunction een beter begrip? Of anders Minimal Brain Disorder?  Gezien de problemen van de kinderen met concentratie, afleiding en beweging, etc. moest er toch wel echt iets neurologisch mis zijn. 

Welk "deel" van welke "olifant" onderzochten we toentertijd eigenlijk? Ik was blij dat ik de kans kreeg om als relatieve buitenstaander uit de definitie-discussie te blijven en als bioloog (etholoog) het gedrag van kinderen met diagnose MBD in hun eigen omgeving te observeren. Daarnaast kreeg ik de ruimte mij te verdiepen in de zgn. "Verstehung".  Zou ik op de een of andere wijze in staat zijn mij te verplaatsen in zo'n kind, opdat ik zou leren begrijpen wat het was om "MBD-er" te zijn.
Ethologie & Verstehung betekenden voor mij dat ik ieder geval dat ik een relatief groot deel van de olifant mocht onderzoeken. 

In diezelfde periode ontstond er ook een boeiende discussie over hoe je met kinderen met "MBD" moest omgaan. De Utrechtse aanpak: gericht op het gedrag van de kinderen (structureren). De Groningse aanpak: gericht op de omgeving (prikkel arm). De Rotterdamse aanpak: gericht op medicatie (ritaline). 

Het gaat er mij niet om wie gelijk had. Het gaat er mij om, dat een ieder vanuit zijn/haar oprechte, zorgvuldig en methodische onderzoek van een deel van de olifant uitspraken deed over het totale dier. Dat werd een richtingenstrijd... Wie begreep de gehele olifant het best.

Inmiddels bestaat "MBD" niet meer. Het is (als ik dit goed heb begrepen) opgesplitst in ADHD , ADD. PDD-NOS, ... etc. ... etc... (vooral het begrip "-NOS" fascineert mij: "not otherwise specified" - prachtige kreet voor een bepalend denkraam, toch?). De vraag is of al deze begrippen op de een of andere manier naar een "Olifant" verwijzen, of naar een ander geheel.

Bewegende denkramen

Vooral deze ervaringen omtrent MBD en ADHD-onderzoek hebben mij op het pad gezet van denkramen: hun beperktheid maar ook van vermogen tot bewegen ("shifting paradigms"). Bovendien heeft het mij getriggered om buiten mijn vakgebied op zoek te gaan naar andere manieren om te kijken naar de werkelijkheid. (Was het niet Maarten Luther die vertelde over de verrassing die het hem bood, als hij op zijn zolderkamer denkend over de wereld, door de verschillende dakramen steeds weer een ander deel van die werkelijkheid te zien kreeg?). 
Mijn theaterwerk (als onder meer performer, regisseur, schrijver, trainer) heeft mij heel andere denkramen geboden, dan de wetenschappelijke! Het verkennen van de verschillende denkramen, vervolgens het schakelen, vergroten en zo mogelijk creëren van nieuwe denkramen heb ik als bijzonder en verrijkend ervaren.

Keridwen
Inmiddels zet ik het concept van "Bewegende Denkramen" professioneel in ten behoeve van organisaties, zelfstandige professionals en individuele mensen, die op de ene of andere wijze vastzitten in een werken aan een deel van de Olifant en graag een groter deel willen verkennen, omdat ze weten dat dat veel kan opleveren: zowel zakelijk, professioneel als privé.

Ik werk onder de vlag van Keridwen, omdat de naam Keridwen verwijst naar de godin van de Inspiratie. Keridwens's Drie Druppels van Inspiratie helpt je om andere, grotere en nieuwe denkramen te verkennen en te benutten!

Druppel 1: Wachter & Lantaarn
Druppel 2: De Dans van de Held
Druppel 3: Het Gordiaanse Ei

Ik bied met deze Druppels klanten een heldere structuur plus de creativiteit om uit het eigen denkraam te breken en nieuwe kansen, mogelijkheden en oplossingen te vinden. Als er iets is dat het werk voor Keridwen steeds weer bevestigd, is het wel dat als je je denkraam groter maakt je dat heel veel kan opleveren!


Groet!
Marcel van der Pol (Keridwen)
Regisseur Kritisch & Creatief Denken

Voor meer info: contact

De dans van de held - Workshop over Storytelling & Zelfregie

28 juni is er weer een workshop!

De dans van de held - Workshop over Storytelling & Zelfregie

Aanmelden nu het nog kan!



Begeleiding: Marcel van der Pol (Keridwen)
Wanneer: Zaterdag 28 juni 2014, 10.00 - 17.00 uur
Waar: Lingehuis Theater in Geldermalsen
Kosten: 55 euro
Aanmelding/Info: e: marcel@keridwen.nl - m: 06 506 802 13 of via de website

Toelichting 
De dans van de held - over Storytelling & Zelfregie - Slechts twee keer per jaar deze laagdrempelige workshop voor professionals

Elk mens creëert zijn eigen werkelijkheid in de verhalen die hij of zij vertelt.
Professionele communicatie wordt grotendeels gedragen door de verhalen die mensen elkaar vertellen.  Altijd vertel je verhalen tijdens je presentaties, je toespraken, je trainingen, je lessen, je youtube-filmpjes, je voorstellingen. Vertel verhalen met impact! Maak gebruik van De dans van de held.

De dans van de held leert je spelen met perspectief, gerichtheid en gelaagdheid in je verhalen.
De dans van de held is direct praktisch toepasbaar voor mensen die veel werken met verhalen, zoals docenten, trainers, sprekers en vertellers.
Maar zeker ook voor bijvoorbeeld leidinggevenden, veranderaars, adviseurs, mediators,....

De dans van de held leert je op verschillende manieren te positioneren ten opzichte van je verhaal en van je gesprekspartner(s).  Je leert vrij eenvoudig te schakelen in perspectief en denkraam, bijgestaan door de verschillende helden uit De dans van de held.
Het maakt uit welke held het verhaal vertelt.
Elke held beleeft het verhaal op geheel eigen manier. Sfeer en energie van een verhaal veranderen, evenals de relatie met je luisteraars en wat je wilt bereiken.
Van verteller tot professional: als je wilt, wordt je in je eigen verhaal geregisseerd.


Het zijn intensieve workshops, veel doen en uitproberen, maar ook veel plezier.
Zie ook: www.dedansvandeheld.nl & www.keridwen.nl

Marcel van der Pol 

Voor meer INFORMATIE & AANMELDING neem gerust contact op!

Afrika in Nederland

We zijn weer terug na een boeiende samenwerking met allerlei mensen in Zuid-Afrika. Deze ervaring heeft ook veel stof tot nadenken gegeven.

Direct na terugkomst ben ik met Brigit een lange wandeling (2 weken) gaan maken door de Zuid-Franse Cevennes. Helemaal zelfvoorzienend met je eigen bagage (ca 20 kg) op je rug. Dan ben je pas echt op elkaar en de weg aangewezen. Soms is het zó zwaar, dat je je helemaal moet concentreren op elke volgende stap die je moet zetten en geen tijd meer voor denken of praten hebt. Soms is het pad zo geëffend dat je hand in hand heerlijk over alles en nog wat kunt kletsen, inclusief alles wat je om je heen ziet. Dan weer moet je achter elkaar lopen, omdat het pad dat eist, en heb je alle tijd om na te denken, plannen te maken, terug te kijken, te reflecteren. Nadenken over de ervaringen in Afrika bijvoorbeeld. Ik ga zeker binnenkort nog een blog schrijven over wat deze Afrika-ervaringen mij (ons) hebben gebracht.

In ieder geval kan ik nu al melden, dat net zoals alle andere buitenlandse ervaringen (Nicaragua, USA, Polen, Ghana, Australië, etc., etc.) Zuid-Afrika zal doorklinken in mijn werk in Nederland. Het werken in Zuid-Afrika heeft veel opgeleverd, dat ik klanten hier in Nederland niet wil onthouden. Als je bereid bent de begrenzingen van je denkraam los te laten en vanuit perspectieven en invalshoeken van anderen naar jouw vraagstukken te kijken zal dat veel meer opleveren dan je in eerste instantie denkt!


Nieuwsgierig wat een zo'n ander (Zuid-Afrikaans) perspectief voor u en uw organisatie kunnen opleveren? Neem gerust contact op.

Kortom: ik ben weer helemaal beschikbaar voor Advies/Begeleidingsklussen.
Doelgroep: Bedrijven en Organisaties die op de een of andere manier vastzitten in hun denken en doen.
Ik bied uw organisatie een heldere structuur plus de creativiteit om uit het eigen denkraam te breken en nieuwe kansen, mogelijkheden en oplossingen te vinden. Als er iets is dat het werk in Zuid-Afrika heeft bevestigd, is het wel dat als je je denkraam groter maakt je dat heel veel kan opleveren!
Nu de mogelijkheden voor kostenreductie zijn benut, is het zaak om omzet en winst te verhogen door met nieuwe producten te komen, of nieuwe markten te vinden, maar dat gaat niet vanzelf!

Groet! Marcel van der Pol, KERIDWEN
Regisseur van Creatief & Kritisch Denken

p.s. een algemene terugblik op ons Zuid-Afrika project (Mtiririko, Flow & Go Foundation) vindt plaats op dinsdagmiddag 27 mei bij Seats2Meet Groningen. Welkom! 

Mtiririko: Kerkdienst in een "shag church"

Voorlopig de laatste blog over Zuid-Afrika, het Mtiririko-project van de Flow&Go Foundation.
Nu even een paar weken rustig alles laten bezinken en dan kom ik nog wel met een uitgebreidere blog over wat de reis voor hier en voor daar heeft opgeleverd.

Deze blog wil ik slechts met weinig woorden vullen, maar deste meer met mooie foto's van een unieke ervaring. Op Goede Vrijdag (onze laatste dag in Qwaqwa, Phutaditjhaba) werden we door een van de pastors uitgenodigd aan dienst van haar mee te maken in een zgn "shag church", een kerkje gemaakt van golfplaten ergens in een township in Phutaditjhaba. Een feestje, met veel enthousiasme, zang en dans.
Filmen en foto's maken was zonder meer toegestaan.
We konden van de verwachte 4 uur durende dienst slechts het eerste uur aanwezig zijn, vanwege verplichtingen elders in Phutaditjhaba. Maar wat een inspirerend uur... waarin wij tot slot ook nog werden uitgenodigd iets te zeggen... Uiteraard gedaan.... Ontroerd....

sa Leboa!
Marcel van der Pol
Qwaqwa - Phutadithjaba - South Africa

Mtiririko: Het Gordiaanse Ei - Change Your Story, Make Your Life

Mtiririko: een mooi project om samen met een grote groep Community Leaders (vooral Pastors) uit verschillende townships van Qwaqwa (Freestate, South Africa) te onderzoeken hoe je vanuit diverse perspectieven actuele maatschappelijke problemen kunt benaderen en met creatieve denktechnieken aan kunt pakken. Gezamenlijk samen onderzoeken, ervaringen en deskundigheden uitwisselen: een droom van Anne Heleen Bijl. Ontstaan een paar jaar geleden op een vorige reis naar Bloemfontein en Phutaditjhaba in Qwaqwa. Hoe maak je zo'n droom waar? Eerst een hoogleraar van de Universiteit Bloemfontein, Gerhard Botha, enthousiast voor het idee krijgen; Zuid-Afrika moet ook het willen, moet het ook mogelijk maken. Vervolgens nodig je 5 goede collega's uit om mee te gaan. En dan begin je gewoon... Zó maak je dat stap voor stap je droom waar... Van voorbereiding tot uitvoering.

Kortom: Anne Heleen, dankjewel voor je bijzondere droom en je meeslepend enthousiasme! April 2014 is voor mij weer een hoogtepunt in de internationale, transculturele samenwerking.

Uiteraard hoort bij zo'n complex project een goede voorbereiding.  Wij zijn zes collega's, allemaal op geheel eigen wijze actief in het anders, creatief, out-of-the-box aanpakken van problemen en vraagstukken. Vele keren zijn wij bij elkaar geweest om voor te bereiden wat we voor kónden bereiden. De afstand is tenslotte groot. Adequaat communiceren bleek niet altijd praktisch mogelijk. Ervaring, fantasie, inlevingsvermogen en mindmaps helpen goed maar zijn niet perfect. Eénmaal in Zuid-Afrika, zal waarschijnlijk alles toch weer anders gaan: als het goed is, zullen ook wij daar ook out-of-our-boxes raken...

Zelf wil ik graag mijn De dans van de Held & Het Gordiaanse ei meenemen, twee "Creative & Critical Thinking Methods", die gebruik maken van ons vermogen om al vertellend en beschrijvend onze actuele werkelijkheid vorm en betekenis te geven en van ons vermogen om onze toekomst (-mogelijkheden) te visualiseren. Ze zijn goed bruikbaar gebleken om out-of-the-box te gaan in conflicten en in ontwikkeling en verandering bij zowel organisaties als professionals.  Met succes diverse malen toegepast in interculturele situaties. Nieuwe effectieve oplossingen voor oude problemen!

Vol enthousiasme workshopmateriaal gemaakt en ingepakt. Dankbaar gebruik makend internetmogelijkheden een slideshow op slideshare gezet (heb je direct al een handout). In het vliegtuig nog met allerlei workshop-ideeën gespeeld. En dan gaat alles toch weer anders... Dat is toch ècht je comfortzone verlaten, out-of-your-own-box geraken. De werkelijkheid daar is gewoon anders dan wat je hier in Nederland je voorstelt. Mijn materiaal is deze keer in de tas gebleven, slideshare niet bezocht. En dan toch nog de gelegenheid krijgen om mooie dingen te doen en te ontvangen. Ook zonder je methodes te benoemen of te demonstreren, kun je nog steeds vanuit de gedachte achter de methodes goed werken.

In één van de eerste activiteiten gaan we samen op zoek hoe je mensen bij de kerk kunt houden; kortom: ook deze Pastors kennen het probleem van "binden & boeien". Het helpt dan zeker om voorbij de vraag te gaan en te onderzoeken wat de mensen beweegt te komen of weg te blijven. Als (in dit geval) honger een reële reden is, ga dan eerst brainstormen over hoe je voor maaltijden kunt zorgen vóórdat je mensen wil gaan boeien en binden met het evangelie. De gedachte achter De dans van de held helpt ons om in het onderzoek te blijven schakelen tussen verschillende perspectieven. De gedachte achter Het Gordiaanse ei helpt ons om mogelijkheden, incl. de consequenties te visualiseren. Reële plannen zijn nu snel gemaakt.

Een volgende activiteit voor mij is om met de pastors hun "performance" in hun preken te onderzoeken. Die is echt niet veel anders dan de "professional performance" zoals ik die in mijn werk in NL tegenkom (docenten, trainers, coaches, etc). Je kunt preken door het opsommen van feiten, geboden en verboden (bijna preken met bullitlists!).
Je kunt ook preken met hulp van De dans van de held.  Je neemt de luisteraar mee in je verhaal. Je schakelt tussen diverse personages in je verhaal. Je geeft de luisteraar de mogelijkheid om zelf na te denken, om zich te verplaatsen in anderen, om verhaalkeuzes te vergelijken met eigen keuzes, om zelf verantwoordelijkheid te nemen en te leren.
Vol enthousiasme begint een Pastor als voorbeeld het paradijsverhaal te vertellen: resp. vanuit het perspectief van Adam, van Eva, van de slang, van de boom... Steeds krijgt het verhaal een andere betekenis... Wat kan de luisteraar van de verschillende perspectieven leren? Een intense discussie volgt.

Bovengenoemde activiteiten geven mij ook uitgebreid de kans in gesprek met de Pastors te luisteren en te leren. Over hoe zij hun dagelijkse werkelijkheid beleven. Tegen welke problemen en vraagstukken zij aanlopen. Welke "Helden" bij hen actief zien en wanneer. Welke perspectieven en oplossingsmogelijkheden ik dan weer naar NL mee kan nemen.

Het boeiende is dan dat tijdens het luisteren bij mij ook altijd weer verhalen opborrelen. Soms zijn dat verhalen, die nog geschreven moeten worden voordat ik ze kan spelen of gebruiken bij mijn klanten in NL (houd mijn verhalensite de komende tijd in de gaten!), verhalen uit de Zuid-Afrikaanse praktijk! Soms zijn het ook verhalen, die ik al vaak heb verteld, omdat ze de luisteraars op relevante momenten zo goed kunnen uitnodigen om voorbij hun grenzen (out-of-their-box!) te denken. Die verhalen wil ik graag ook met de mensen hier in Zuid-Afrika delen (niet alleen pastors, ook studenten, docenten en stafmedewerkers van de Qwaqwa Universiteit). Waar een mooie, zinvolle droom wordt gedroomd, ontstaan ook altijd weer gelegenheden. Voorbeelden:

• Speelweide (vasthouden aan vaste patronen?). Begin van de tweede dag seminar Pastors.
• Het Verhaal van de Pijl Roos (welke werkelijkheid creëren vertellers en luisteraars?). Workshop pastors.
• De Jonge Kalkoen (dynamiek tussen groep en individu (of organisatie): kan ik zijn wie ik ben?). Bijeenkomst "Family Day" medewerkers universiteit.
• De Vrijdag Vraag (Relativering van lessen, leringen en verhalen). Workshop Pastors.
• De Taal die de Ander Begrijpt? (Over conflicten en Streetlife)
• Sentry & Lampost - Entering the Unknown (de toekomst kun je niet plannen; wat ga je doen: in het verleden blijven of op weg gaan?) Workshop Studenten - dit verhaal is nog niet uitgeschreven of verfilmd, maar wel door studenten uitgespeeld:

Volgend jaar komen we terug.


Ik neem De dans van de held en
Het Gordiaanse ei gewoon weer mee; evenals De Pijl in de Roos (lesgeven), Salomon's Keuzes (Mediation) plus mooie zinvolle verhalen. Ik heb er nu alweer zin in. Wat mag ik brengen? Wat zal ik mee terugnemen?



sa Leboa!
Marcel van der Pol
Qwaqwa - Phutadithjaba - South Africa

Mtiririko: the cradle of human kind?

Phutaditjhaba ligt vrijwel op de grens met Lesotho. De Qwaqwa University ligt aan de rand van Phutaditjhaba. Het is een vrijwel volledig zwarte universiteit, die met veel enthousiasme zich richt op minder kansrijke jongeren uit de omgeving, opdat zij een goede kans krijgen aan armoe en werkloosheid te ontsnappen. Een universitaire opleiding vergroot zeker je kansen op de arbeidsmarkt, al zijn in de heersende economische omstandigheden de kansen voor universitair geschoolden nog steeds niet onverdeeld gunstig (kans op werkloosheid: zonder = 80%, met = 40%).
Om dan toch het enthousiasme van de studenten mee te maken, en de passie om iets van hun leven te maken, zeker nu ze op de drempel staan om af te studeren en de maatschappij in te stappen. De energie knalt nog steeds van film en foto's af. Die energie geeft veel hoop en vertrouwen.

Met de studenten werkten we in de avonduren, overdag vooral met pastors. Het grote verschil tussen die twee generaties: de ene jong, vol hoop, energie en ontdekkingslust en de ander ouder, veel bezorgder,  vermoeider en vasthoudender aan bestaande patronen. We hadden eigenlijk de oudere generatie de filmopnamen van de workshops met de jongere generatie moeten laten zien. Zou dat het pastorale vertrouwen geen "boost" hebben gegeven? 

Uiteraard zijn er in de wereld actuele maatschappelijke problemen te constateren: armoe, honger, ziekte, criminaliteit, uitsluiting... etc... Met al die problemen heb jij, als pastor, in je directe omgeving elke dag weer te dealen! Soms kun je dan zó moe worden dat je ertoe neigt het vertrouwen in de toekomst te verliezen. Beste pastors, zie dan de energie en de power, die de studenten uitstralen! Hun dromen van een betere toekomst... en voor alle duidelijkheid: ze erkennen ze de problemen die ze onderweg zullen tegenkomen en die ze nog moeten overwinnen. Dat moet zeker vertrouwen geven!

Even buiten Phutadithjaba begint het Golden Gate Park, een uitgestrekt natuurreservaat met veel wild (vooral veel antilopen, "bokkies", en geen grote roofdieren). Heerlijk rondrijden. Vaak stoppen om al die kuddes zwarte gnoes, blesbokken,  springbokken, bontebokken, zebra's en elanden te bewonderen. Je kunt ook nog naar een openluchtmuseum,  Basotho Village, om te zien hoe de mensen hier vroeger leefden en hoe stap voor stap hun woonomgeving veranderde door de komst van de blanke kolonisten. 

 Voorbij de Badotho Village begint het eigenlijke natuurpark. Als je afslaat naar een dirtroad, over de golvende vlakte meanderend, kun je na een stevige rit je weg lopende en klauterend vervolgen tot ergens eindelijk een goed bewaard geheim voor je wordt onthuld: rotstekeningen van Bushmen.

Het leek ons zo mooi, om naast de aandacht voor de problemen van vandaag, gisteren en morgen, ook eens verder terug te kijken, veel verder terug... naar toen het leven hier in Zuid-Afrika er nog heek anders uitzag. Niet altijd beter, of rijker of vrediger, wel anders. Bushmen trokken langs op een lange trektocht, waarschijnlijk vanuit Namibië en Botswana, naar ... waar naartoe eigenlijk? Hier in het Golden Gate Park hebben ze bewijzen van hun aanwezigheid achter gelaten: rotstekening in een rode aardenkleur op een witte zandsteenachtige achtergrond, onder overhangende richels. 

Zuid-Afrika wordt wel eens "the cradle of human kind" genoemd. Iets ten noorden van Pretoria zijn de resten van de Australopithecus Africanus gevonden, weliswaar nog geen Homo Sapiens, maar daar zou het wel mogelijk allemaal zijn begonnen. Hier in Golden Gate zijn we wel een stuk verder in de tijd. Maar toch zo lang geleden. Langstrekken Bushmen. Nomaden. Jagers en verzamelaars. Geen landbouw, steden en dorpen. Weinig sporen achtergelaten... eigenlijk alleen deze tekeningen. Als je goed zoekt kun je zelfs als Noord-Nederlandse bezoekers nog onontdekte tekeningen vinden.

Daarheen wilden wij graag samen met de pastors naartoe. Eerst met de bus, dan in kleinere groepen van ca 10 verder lopen en klauteren tot aan de berg, de overhangende richel, de tekeningen. De tocht is toch ietwat te eenvoudig ingeschat. De bus kon eigenlijk de dirtroad niet goed aan. Halverwege... panne! Verder lopen.  Genieten van prachtige uitzichten en veel dieren. Op een lage heuvel verzamelen. Onze gids Fanafikile Lephakha geeft een heldere uitleg over wat we mogelijk gaan zien. Dan moeten we echter toegeven dat het toch niet zal lukken om de tekeningen te zien en op tijd voor het donker weer terug te zijn in Phutadithjaba (veel pastors moeten nog verder reizen!). We besluiten na een korte oefening op de heuvel terug te keren naar Phutadithjaba. 

Een aantal jongeren besluiten om samen met Fana, onze gids, toch de tocht door te zetten. Ruim na het donker zien we ze weer terug, moe maar voldaan en met prachtige foto's van wat ze hebben gevonden.

Als deze groep al een tijdje onderweg zijn naar de tekeningen, besluiten twee wat oudere pastors (met duidelijk ook Bushman-voorouders) niet met ons mee terug te gaan maar de jongeren achterna te rennen.

De grote groep pastors loopt als in een lange volksverhuizing terug (een diaspora?) naar de reservebus, die hun over de moeilijk begaande dirtroad reeds tegemoet komt. Teleurstelling? Beetje. Weggegooide middag? Allerminst! 

Een paar dagen later, na afloop van het seminar, krijgen we toch nog de kans om in een klein groepje met Fana naar de grottekeningen te gaan. Midden in de wildernis. Daar word je stil van.

sa Leboa!
Marcel van der Pol
Qwaqwa - Phutadithjaba - South Africa